Prof. dr hab. Jerzy Brzozowski

Specjalista w zakresie literatury porównawczej i studiów nad przekładem, kierownik Zakładu Filologii Portugalskiej i Przekładoznawstwa UJ oraz Katedry im. Vergílio Ferreiry przy Instytucie Camõesa, redaktor naczelny rocznika Między Oryginałem a Przekładem, członek redakcji pism Synergies Pologne oraz Fragmentos (Brazylia) i PluralPluriel (Paryż). Opublikował m. in. Images du Brésil dans la littérature française 1822-1888 (Wydawnictwo Abrys, Kraków, 2001), Czytane w przekładzie (Wydawnictwo ATH, Bielsko, 2009), Stanąć po stronie tłumacza: zarys poetyki opisowej przekładu (Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków, 2011) oraz przeszło 50 artykułów poświęconych literaturze francuskiej, brazylijskiej i portugalskiej oraz teorii i krytyce przekładu.

Adres e-mail: jerzy.brzozowski@uj.edu.pl

Zainteresowania naukowe

  • Literatura porównawcza
  • Studia nad przekładem
  • Literatura francuska
  • Literatura portugalska
  • Literatura brazylijska

Publikacje

Prace wykonane przed uzyskaniem stopnia doktora habilitowanego
 

I. Rozprawa doktorska: Polskie przekłady „Kwiatów zła" Ch. Baudelaire'a. Problemy teorii i praktyki przekładu poetyckiego, 1991.

II. Oryginalne opublikowane prace twórcze:

Monografia habilitacyjna: Rêve exotique. Images du Brésil dans la littérature française 1822-1888,Kraków, Abrys, 2001, s. 194.

 

Artykuły:

1. Francuzi po Smierci Sartre´a, „Znak" nr 327 (9/1981), s. 1285-1290.

2. Graciliano Ramos, Fazenda São Bernardo, Kraków, WL, 1985: Posłowie, s.113-116.

3. Teatr Camusa, „Tygodnik Powszechny" nr 39/1987.

4. Charles Baudelaire, Kwiaty zła, Kraków, WL, 1990, 1991, 1994 : Posłowie, s. 464-478.

5. Pierwsi polscy tłumacze Baudelaire'a, „Literatura na świecie", 1993, nr 1/3, s. 211-250.

6. Dylematy tożsamości Polonii brazylijskiej, (w:) Pamięć zbiorowa w procesie integracji Europy, Wydawnictwo Naukowe Akademii Pedagogicznej, Kraków, 1996, s. 70-82.

7. Ślad epoki w przekładzie: na marginesie trzech tłumaczeń „Harmonii wieczornej"Baudelaire´a,(w:) Między oryginałem a przekładem II: Przekład, jego tworzenie się i wpływ, Kraków, Universitas, 1996, s. 75-83 (przedruk w: Czytane w przekładzie 2009)

8. „Kwiaty zła" Baudelaire'a: w stronę nowoczesności poetyckiej, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace historycznoliterackie", z. 91, 1996, s. 29-38.

9. Dlaczego zawód tłumacza jest w pogardzie? (w:) Między oryginałem a przekładem III: Czy zawód tłumacza jest w pogardzie?, Kraków, Universitas 1997, s. 45-51 (wersja zmieniona w: Czytane w przekładzie 2009)

10. Les visages multiples de femme dans „Les Fleurs du Mal" de Baudelaire, (w:) Les jeux de la variante. Mélanges offerts à Anna Drzewicka, Kraków, Viridis 1997, s. 268-275.

11. Nobel dla Portugalii. Sztokholmskie jury nagrodziło José Saramago, „Tygodnik Powszechny", 18. 10.1998.

12. La théâtralisation des visions imaginaires dans la poésie de Victor Hugo et de Charles Baudelaire(w:) L'espace, La théâtralité et l'imaginaire, Abrys, Kraków 1998, s. 197-203.

13. Kilka uwag o przekładach polskiej poezji: Szymborska po francusku, (w:) Między oryginałem a przekładem IV: Literatura polska w przekładach, Kraków, Universitas 1998, s. 155-166 (przedruk w:Czytane w przekładzie 2009)

14. Lire Szymborska, Revue „IRIS", CRI, Université Stendhal, Grenoble, nr 17 (1999), s. 125-137.

15. Ciel de Paris: le paysage parisien chez Baudelaire (w:) Paris en France et ailleurs, pod red. R. Siwka, Wydawnictwo AP w Krakowie, 2000, s. 121-126.

16. Metaprzekład , (w:) Mała Encyklopedia przekładoznawstwa pod Red. U. Dąmbskiej-Prokop, Educator, Częstochowa 2000, s. 132-133.

17. Poetyka historyczna przekładu, (w:) Mała Encyklopedia…, j. w., s. 157-159.

18. Przekład a hermeneutyka, (w:) Mała Encyklopedia… , j. w., s. 167-170.

19. Przekład a literatura porównawcza, (w:) Mała Encyklopedia… j. w., s. 177-181.

20. Przekład literacki, (w:) Mała Encyklopedia przekładoznawstwa, j. w., s. 185-191.

21. O pożytkach płynących z nauczania teorii przekładu (w:) O nauczaniu przekładu,pod red. A. Setkowicz, Wydawnictwo Tepis, Warszawa 2000, s. 9-16 (wersja zmieniona w: Czytane w przekładzie2009)

22. Palimpseste brésilien: le Brésil dans l'imaginaire français jusqu'à la fin du XIXe siècle, (w:) "Il y a 500 ans, le descouvrement du Brésil", CRELIT-Université Inter-Ages du Dauphiné, 2000, s. 17-50.

23. Nazewnictwo instytucji samorządu terytorialnego w tłumaczeniu na język angielski, francuski, niemiecki, portugalski, rosyjski i ukraiński (dyskusja panelowa:Zofia Berdychowska, Jerzy Brzozowski, Bożena Zinkiewicz-Tomanek, Teresa Bałuk-Ulewicz, Halina Waszkielewicz), w: Język a komunikacja I. Zbiór referatów z konferencji „Język trzeciego tysiąclecia), Kraków, Tertium, 2000, s. 517-543.

24. Traduire Jules Verne, (w :) La traduction comme moyen de communication interculturelle, III :Traduction pour la jeunesse face à l' Altérité, pod red. E. Skibińskiej, Wrocław, Dolnośląskie Wydawnictwo Edukacyjne, 2001, s. 163-170 (polski przekład ze zmianami w: Czytane w przekładzie2009)

25. Czytelnik projektowany w przekładzie: problem paratekstu, (w:) Ślady obecności. Miscellanea in honorem Professoris Ursulae Dąmbska-Prokop,Kraków, Wydawnictwo UJ, 2001, s. 61-72 (przedruk w:Czytane w przekładzie 2009)

26. Le Bon Sauvage et la femme exotique: deux figures brésiliennes de l'imaginaire français du XIXesiècle, (w :) Annales Academiae Paedagogicae Cracoviensis, Studia Romanica 1, pod red. Reginy Lubas-Bartoszyńskiej, Kraków, 2001, s. 3-11

 

Pozostałe publikacje

 

Eseje, recenzje, ważniejsze teksty publicystyczne:

27.Gombrowicz, czyli o czytaniu „Dzienników", „Tygodnik Powszechny" nr 37/1979.

28. Jean Genet, nota wprowadzająca do przekładu fragmentów Dziennika złodzieja, „Literatura", marzec 1984.

29. Publicystyka Hanny Malewskiej, recenzja książki O odpowiedzialności i inne szkice, „Niedziela" nr 21/1988.

30. Jeszcze o „Czerwonej trawie" Viana, „Nowe książki", 1989, nr 4, s. 97-98

31. Romulo Gallegos (w:) Encyklopedia Katolicka, t.V, Lublin, 1989, s. 831-832.

32. Polityka francuska: kryzys tożsamości, „Kontakt", Paryż, 5/1990. s. 47-53.

33. Koniec pięknej utopii? „Tygodnik Powszechny", 28.10.1990.

34. Paryska wizyta, „Kontakt", Paryż, 6/1990, s. 21-27.

35 Czy polska reforma się uda? „Kontakt", Paryż, nr 3/1990

36. Rozmowy z Jerzym Turowiczem i Mieczysławem Pszonem, „Kontakt", 6/1990

37. Najgorsze mamy już za sobą (o stosunkach polsko-ukraińskich) – rozmowa z Włodzimierzem Mokrym, posłem OKP i reprezentantem mniejszości ukraińskiej w Polsce, „Kontakt", 9/10 1990

38. Przyszość Krakowa, przyszłość Polski, rozmowa z J. Woźniakowskim, „Tygodnik  Powszechny nr 5/1991

39. Próba bilansu, rozmowa z T. Syryjczykiem, „Tygodnik Powszechny" nr 20/1991

40. „Quatro poetas poloneses" – pierwsza antologia polskiej poezji współczesnej w Brazylii, „Studia Iberystyczne", nr 1/1998, s. 107-113.

41. Katalog wystawy „Pięćsetlecie odkrycia Brazylii", Biblioteka Jagiellońska 19.12.2000-12.01.2001, Jerzy Brzozowski i Anna Rzepka, s. 1-9.

 

Opracowanie edytorskie:

42. Ch. Baudelaire, Kwiaty zła, wybór (wraz z M. Leśniewską), opracowanie, kalendarium życia i twórczości Baudelaire'a, s. 459-463 (vide j. w.)

 

Ważniejsze przekłady:

43. Cyprian K. Norwid, listy do Karola Ruprechta i Aleksandra Hercena (z j. franc.), (w:) Gorzki to jest chleb polskość. Wybór myśli politycznych i społecznych, Kraków, WL, 1984., s..132-135, 156.

44. Julián Marías, Filozofia a chrześcijaństwo, „Znak" 8/9 1984.

45. Blok przekładów wystąpień Jana Pawła II w języku hiszpańskim (1984-1986) w „L'Osservatore Romano", wydanie polskie

46. „Liść wiatru", antologia opowiadań środkowoamerykańskich (utwór tytułowy), WL 1985

47. Gabriel Marc, Rozwój potrzebuje wykonawców, Warszawa, Verbinum 1988

48. Jean-Luc Marion, Intencjonalność miłości, (w:) Filozofia dialogu, pod red. B. Barana, Kraków, wyd. Znak, 1991, s. 230-255.

49. Jules Verne, 2000 mil po Amazonce, Kraków, Baran i Suszczyński, 1995, 333 s.

50. Jacques de Chalendar, Francja-Polska, nowe wyzwanie, (wstęp B. Geremek, posł. Jacek Saryusz-Wolski), Kraków, wyd. Znak, 1995.

51. Marie de Hennezel, Śmierć z bliska,Kraków, wyd. Znak, 1998

52. Leszek A. Moczulski, As vésperas de Ludzmierz (Nieszpory Ludźmierskie), s. 1-22oraz Dia da Polonia, Expo 98 Lisboa, Kraków, Fundacja STU, 1998, (Dzień Polski na Expo w Lizbonie), s. 1-28

53. Louis Bouyer, Ojciec niewidzialny (przekład J. Brzozowski, E. Jędrzejowska, W. Szymona), Wydawnictwo m, Kraków, 2000.

 

Prace opublikowane po uzyskaniu stopnia doktora habilitowanego

 

Monografie:

54. Stanąć po stronie tłumacza. Zarys poetyki opisowej przekładu,Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2011 s. 225

55. Czytane w przekładzie,Wydawnictwo ATH w Bielsku-Białej, 2009, s. 143

 

Artykuły:

56. Brasil, terra do mal: o imaginário de horror na literatura de viagens e ficção francesado século XIX, (w:) Revista do Centro de Estudos Portugueses, n. 30, jan.-jun. 2002, oraz revista FALE / Universidade Federal de Minas Gerais, Belo Horizonte, 2002, s. 295-309.

57. Le film Roi Mathias 1er : un cas de traduction intersémiotique (w:) Janusz Korczak, ou ce que laisser seul unenfant signifie, Collection UL 3, Travaux et recherches, Lille 2003, s. 41-47 (polski przekład ze zmianami w: Czytane w przekładzie 2009)

58. Intertekstualna gra Juliusza Verne'a z Brazylią, (w:) Barbara Sosień, red., Wyobraźnia i intertekstualność, Universitas, Kraków 2003, s. 93-116

59. Brésil, paradis terrestre (w:) Barbara Sosień, red., Imaginer le jardin, Abrys, Kraków, 2003 s. 156-167

60. Le génie de la langue: ce qu'en disent les poètes: Miłosz, Wat, Meschonnic(w:) Le génie de la langue.„RomanicaCracoviensia" nr 3, JerzyBrzozowski, IwonaPiechnik eds., Kraków, Wydawnictwo UJ, 2003, s. 39-48

61. Czy istnieje w Polsce szkoła hermeneutyczna w przekładzie? (w:) Między oryginałem a przekładem IX: Czy istnieją szkoły przekładu w Polsce?, Księgarnia Akademicka, Kraków 2004, s. 23-38

62. Fabuła czy poezja? Bakakaj po portugalsku, w: E. Skibińska (red.), Gombrowicz i tłumacze, Leksem, Łask, 2004, s. 215-225 (przedruk w: Czytane w przekładzie 2009)

63. Transgresja unicestwiona. „Pornografie" Gombrowicza i Kolskiego, „Orbis Linguarum", vol. 28, Wrocław 2005, s. 65-69 (przedruk w: Czytane w przekładzie 2009)

64. Baudelaire en Pologne 2000, [in:] Sylvie Jouanny (éd.) La modernité, mode d'emploi, Université Paris XII, 2005, s. 66-73

65. Solidariedade, 25 anos depois? „Projeções", revista de estudos polono-brasileiros, nr 13, 2005, s. 82-87

66. Polskie przekłady poezji Victora Hugo w świetle teorii polisystemów, [w:] Prace Komisji Neofilologicznej PAU nr V, Polska Akademia Umiejętności, Kraków 2005, s. 89-102 (przedruk w:Czytane w przekładzie 2009); wersja francuska, zmieniona: Victor Hugo poète en Pologne: histoire d'un non-amour (in:) L'Autre tel qu'on le traduit  (Textes réunis par Maryla LAURENT ) Université Charles-de-Gaulle – Lille3, Collection Le Rocher de Calliope, Numilog Paris, 2007, s. 59 – 65

67. A teoria da tradução dentro do sistema das ciências humanas, revista "Claritas", São Paulo, n. 12 (1), maio 2006, s. 103-120

68. Barbara Johnson traduit la „lettre de Sollers", "Synérgies Pologne", 3/2006, s. 197-205

69. "Kronika wypadków Miłosnych": przekład intersemiotyczny? Elżbieta Skibińska (red.) Konwicki i tłumacze, Oficyna Wydawnicza Leksem, Łask 2006, s. 361-370 (przedruk w: Czytane w przekładzie2009)

70. "Wciąż ten sam głos". Trzy polskie przekłady wiersza Yves´a Bonnefoy, Między oryginałem a przekładem XII: Głos i dźwięk w przekładzie, Księgarnia Akademicka, Kraków 2006, s. 207-218 (przedruk w: Czytane w przekładzie 2009)

71. Les figures de l'ascension impossible: Baudelaire et Verlaine, w: Barbara Sosień (red.) Images, symboles, mythes, et poétique de l'ascension, Wydawnictwo UJ, Kraków 2007, s. 99-106

72. O problema das figuras da tradução, "TradTerm" 14 (São Paulo, USP), 2008, s. 157-176 (tłumaczenie na j. polski ze zmianami: Problem figur przekładu,w: „50 lat polskiej translatoryki", tom pod redakcją K.  Hejwowskiego, A. Szczęsny, U. Topczewskiej, Warszawa 2009, s. 101-117; tłumaczenie na j. francuski, ze zmianami: Entre la norme et la figure, „Orbis Linguarum" 36, Neisse Verlag & Wrocławskie Wydawnictwo Oświatowe, Dresden-Wrocław 2010, str. 49-69

73. Le problème des stratégies du traduire, "Meta" (2008) 53-4, s. 765-781

74. C'est le ton qui fait la chanson: Chico Buarque et Jacek Kleyff ; "Synergies Pologne", nr V, 2008, s. 109-118 (tłumaczenie polskie ze zmianami w: Czytane w przekładzie 2009)

75. Jean-Marie-Gustave Le Clézio en Pologne: une présence discrète, (in:) La littérature française en traduction,textes réunis par Maryla Laurent, Le Rocher de Calliope, Numilog, Paris 2010, s. 355-364

76. Przyjaźń i samotność w filmach braci Coen, w: Wychowanie do przyjaźni – od idei do praxis,Wydawnictwo Polskiej Akademii Umiejętności, Kraków, 2011, s. 113-118,

77. Cette Passante qui revient toujours. Les joies et les chagrins de l'anthologiste(in:) Autour de la retraduction. Perspectives littéraires européennes, sous la direction de Peter Schnyder et Enrico Monti, Orizons-Universités, 2011, s. 291-304

78. A portuguesa oprimida e a índia quase branca, ("Studia Iberystyczne" nr XVII, w druku)

79. Estudos Portugueses na Universidade Jaguelônica, "Studia Iberystyczne" 2011, nr 10.

80.  Abriss einer deskriptiven Poetik der Übersetzung, "OderUebersetzen",  no  3 (2012), s. 186-203.

 

Pozostałe publikacje:

81. Avant-propos (w:) Le génie de la langue,„RomanicaCracoviensia" nr 3, Jerzy Brzozowski, IwonaPiechnik eds., Kraków, Wydawnictwo UJ, 2003, s. 7-11

82. Avis au lecteur, [In:] Jerzy Brzozowski (Ed.) Traduire la ville, Wydawnictwo UJ, Kraków 2006, s. 7-8.

83. Od Redakcji, w: Między oryginałem a przekładem XII: Głos i dźwięk w przekładzie,Księgarnia Akademicka, Kraków 2006, s. 9-10

84-95. Publikacje w anglojęzycznej bazie danych wydawnictwa St Jerome (Manchester) w latach 2003-2005: 11 ‘abstractów' polskich publikacji przekładoznawczych

96. Avant-propos, w: « Synergies Pologne »V, Traduire le paraverbal, 2008

97. Od Redakcji, w : Między oryginałem a przekładem XIV: Wzniosłość i styl wysoki w przekładzie,Kraków, 2008

98. Śmierć zawsze przychodzi nie w porę. Wspomnienie o Jadwidze Koniecznej-Twardzikowej, w: Między oryginałem a przekładem XV: Obcość kulturowa jako wyzwanie dla tłumacza, Księgarnia Akademicka, Kraków 2009

99. Od Redakcji, w: Między oryginałem a przekładem XVI : Strategie wydawców, strategie tłumaczy,Kraków 2010

100. Devoção a Wojtyła parece ser o seu maior legado, "O Estado de S. Paulo" 27/04/2014, s. A21.

 

Opracowania edytorskie:

101. „Romanica Cracoviensia" – Le génie de la langue, Kraków, wyd. UJ, 2003 (wraz z I. Piechnik)

102. „Traduire la ville", Kraków, Wyd. UJ, 2006

103. Między oryginałem a przekładem XII: Głos i dźwięk w przekładzie, Księgarnia Akademicka, Kraków 2006 (wraz z M. Filipowicz-Rudek)

104. Między oryginałem a przekładem XIII: Poczucie humoru a przekład, Księgarnia Akademicka, Kraków 2007 (wraz z M. Filipowicz-Rudek)

105. Między oryginałem a przekładem XIV: Wzniosłość i styl wysoki w przekładzie, Księgarnia Akademicka, Kraków 2008 (wraz z M. Filipowicz-Rudek)

106. Traduire le paraverbal, „Synergies Pologne V", Kraków 2008

107. Między oryginałem a przekładem XV (wraz z M. Filipowicz-Rudek): Obcość kulturowa jako wyzwanie dla tłumacza, Kraków 2009

108. Między oryginałem a przekładem XVI (wraz z M. Filipowicz-Rudek): Strategie wydawców, strategie tłumaczy, Kraków 2010

109. Synergies Pologne 10 (wraz z Joanną Górnikiewicz); Resonnances de la traduction: littérature, culture, historie, Revue du Gerflint, 2013.

 

Niepublikowane dotąd referaty wygłoszone na konferencjach naukowych od 2002 r.

110. Dwa słowniki dla niewymagających - referat wygłoszony w trakcie Ogólnopolskiej Konferencji Traduktologicznej „Jakich narzędzi potrzebuje tłumacz?", Częstochowa, maj 2002

111. Uwarunkowania kulturowe przekładu,wykład wprowadzający do międzynarodowej konferencji traduktologicznej pod tym samym tytułem, Częstochowa, maj 2003

112. O tożsamości oryginału i przekładu, referat wygłoszony podczas Ogólnopolskiej Konferencji Traduktologicznej „Semantyczne aspekty przekładu", Częstochowa, 14.05. 2004

113. Tworzenie się „pola artystycznego" we Francji II połowy XIX wieku: kapłaństwo sztuki kontra religia (15 października 2004, Konferencja „Les deux France", IFR UJ, klasztor oo. Dominikanów i Konsulat Francji, współorganizator konferencji)

114. France-Pologne, les regards croisés. Traductions réciproques après 1990, Sympozjum „Frontières et transgressions dans les littératures contemporaines polonaise, allemande et française: ruptures et continuités", Paryż 17-19 listopada 2004, Université Paris III (Sorbonne Nouvelle), Instytut Polski i fundacja „Les Amis du Roi des Aulnes LITTERall"

115. Ten, który mówi prawie to samo. III Konferencja Imago Mundi: Tłumacz – sługa, pośrednik, twórca? (wykład plenarny) Warszawa, IJS UW, 28-29 maja 2010 r.

116. Les figures de la perplexité. Un traducteur face à la philosophie, « Les figures du traducteur », Wrocław, 28-30.10.2010

117. Quand l'Autre devient moi-même. Résonances des traductions baudelairiennes dans les œuvres  des poètes- traducteurs du dernier quart du XIXe siècle, Colloque « Résonances de la traduction », 27-29 X, 2011, Cracovie, Université Jagellonne.

118. „Charles Baudelaire. Między melancholią a żarliwością", Konferencja Przeciw melancholii. W 40-śmierci Antoniego Kępińskiego, Polska Akademia Nauk, Kraków, 15 czerwca 2012
 
119. «Traduction et dialogue des cultures» : Les procédés de la  traduction intersémiotique dans le cinéma espagnol contemporain. Ecole doctorale France-Belgique, Université Lille 3, 27.03.2012
 
120. Traduction et rupture: le cas Orwell en Pologne. Colloque « Traduction et Rupture », Université Lille3, 29.01-30.01.2013
 
121. Rédacteur d'une maison d'édition : un métier suspect, Colloque «Traduire à plusieurs», Mulhouse, Université de Haute Alsace, 3-6 décembre 2013
 

122. Por quê é tão difícil de traduzir Gombrowicz? XIV Iberian Forum, Oxford, 23-25.06.2010

123. A tradutologia dentro do sistema das ciencais humanas – novas Perspectivas. Simpósio "Iberian-Slavonic Cultures in Contact and  Comparison", palestra introdutória, Universidade de Lisboa, 08.05.2012

124. O problema das figuras da tradução revisitado. Palestra no 1o  Congresso de Lusitanistas Polacos, 26-28 IX 2013

 

Wykłady gościnne:

Grenoble, Université Stendhal, styczeń 1997

Lille, Université Charles de Gaulle, luty 1999

Curitiba, Uniwersytet Federalny Stanu Paraná, sierpień-grudzień 2005 (visiting professor)

São Paulo, Pontifícia Universidade Católica, 6.10.2005: A teoria da tradução dentro do sistema das ciências humanas

Porto Alegre, Uniwersytet Federalny Stanu Rio Grande do Sul, 05.12.2005: O problema das estratégias da tradução

Paryż, Université Paris XII, luty 2007, wykłady w ramach programu Erasmus

Lille, Université Charles de Gaulle, luty 2008, wykłady w ramach programu Erasmus

Lizbona, Universidade de Lisboa, maj 2008, wykłady w ramach programu Erasmus

Poitiers, Université de Poitiers, luty 2011, wykłady w ramach programu Erasmus

Lille, Université Charles de Gaulle,27.03.2012 ;Wykład w ramach Studium doktoranckiego « Traduction et dialogue des cultures » : Les procédés de la traduction intersémiotique dans le cinéma espagnol contemporain

Lisboa, 08.05.2012, konferencja"Iberian-Slavonic Cultures in Contact and Comparison"; wykład wprowadzający A tradutologia dentro do sistema das ciencais humanas – novas perspectivas

Faro, Universidade do Algarve, wrzesień 2012, wykłady w ramach programu Erasmus